Waarom iedereen voordeel heeft als gezondheidstrends ook bij vrouwen in kaart worden gebracht

We hebben allemaal wel eens een kristallen bol willen hebben. Hoe zou het zijn als we er een hadden voor onze gezondheid – samengesteld uit de verhalen van onze eigen lichamen? Het spreekt voor zich dat we, als we naar de gezondheid op de lange termijn kijken, steeds meer verbanden kunnen leggen naarmate we meer weten. Het is echter een triest feit dat de gezondheid van vrouwen door de jaren heen vaak over het hoofd is gezien. Daardoor is er een enorm tekort aan gegevens over cruciale biologische levensfasen. Het routinematig verzamelen van deze informatie zou echter voor iedereen een enorme verandering teweeg kunnen brengen.

Dit is iets wat Erin Beveridge, hoofd klinisch onderzoeker bij Canon Medical Research Europe, dagelijks onderzoekt in haar werk, met name op het gebied van de neuroradiologie, waarbij ze beeldvormende technieken gebruikt om de hersenen, de wervelkolom en het zenuwstelsel te bekijken. Maar onlangs heeft ze haar onderzoeksterrein uitgebreid. 'We volgen de klinische trends op verschillende gebieden op de voet en ik heb een trendkaart voor de gezondheid van vrouwen opgesteld om de verschillen tussen mannen en vrouwen en ziekten in kaart te brengen', legt ze uit. 'Want toen ik met mijn onderzoek begon, ontdekte ik dat het nieuws vol staat met berichten over ‘borstkanker en verloskunde’. En ja, dit is natuurlijk heel belangrijk, maar het is niet het volledige spectrum van de gezondheid van vrouwen.' 

Dit gebrek aan gegevens over de klinische behoeften van vrouwen is deels toe te schrijven aan het feit dat men al jarenlang het mannelijk lichaam als de 'gemiddelde' norm hanteert. Dit geldt niet alleen voor medische protocollen, maar ook voor het testen van allerlei zaken, van de ideale kamertemperatuur tot het ontwerp van het openbaar vervoer. Het is dus duidelijk: als de standaard een westerse man van gemiddelde lengte en gewicht is, is er al vanaf het begin een probleem. 'Daarnaast is er ook sprake van een meer algemene vooringenomenheid', voegt Erin toe. 'En sommige vooroordelen, zoals dat vrouwen vaker last hebben van angstgevoelens, zijn diep in het systeem verankerd.'

Ze ontdekte dat dit niet alleen een verwoestend effect heeft op de gezondheid van vrouwen op de lange termijn, maar ook enorme economische gevolgen met zich meebrengt. De focus ligt namelijk bijna uitsluitend op behandeling in plaats van op preventie. Een uitstekend voorbeeld hiervan is de cardio-verloskunde: de hartgezondheid van vrouwen voor, tijdens en na de zwangerschap. 'De verloskunde richt zich op de baby, maar er is eigenlijk maar heel weinig aandacht voor de moeder. En toch is een zwangerschap de zwaarste fysiologische stresstest, die zwakke plekken in haar lichaam aan het licht kan brengen', legt ze uit. 'We hebben hier een unieke kans om een blik te werpen op de toekomst van haar gezondheid, juist in een periode waarin ze meer dan ooit in contact staat met de gezondheidszorg, zodat er alvast voorzieningen voor de toekomst kunnen worden getroffen.'

Erin ontdekte bijvoorbeeld dat zwangerschapsvergiftiging (waarbij tijdens de zwangerschap hoge bloeddruk ontstaat, met negatieve gevolgen voor zowel de moeder als de ongeboren baby) een belangrijke indicator kan zijn voor hart- en vaatziekten op latere leeftijd: een duidelijk signaal om met preventieve zorg te beginnen. Maar er zouden ook levens kunnen worden gered door het toezicht op vrouwen te verlengen tot in de maanden nadat ze zijn bevallen. 'De op één na belangrijkste oorzaak van sterfte onder moeders in de periode na de bevalling [meer dan 42 dagen, maar minder dan een jaar na het einde van de zwangerschap] zijn hart- en vaatziekten. En net als bij moedersterfte in het algemeen lopen vrouwen met een niet-blanke achtergrond een groter risico.'

De gezondheid van de hersenen is een ander cruciaal onderzoeksgebied waarin nog onvoldoende rekening is gehouden met de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen. 'Toch bestaat tweederde van de Alzheimerpatiënten uit vrouwen en lopen zij drie keer zoveel kans om multiple sclerose te krijgen', benadrukt ze. Ze voegt daaraan toe: 'Vrouwen hebben ook twee keer zoveel kans om de diagnose depressie te krijgen, en bij sportsters verdubbelt het risico op een hersenschudding, waarbij de ernst ervan afhangt van de fase van de menstruatiecyclus waarin ze zich bevindt.' Haar onderzoek bracht ook een beangstigende, vaak onbesproken waarheid aan het licht: 'Vrouwen die te maken hebben met huiselijk geweld vertonen in meer dan 50% van de gevallen tekenen van hersenletsel, maar dit wordt meestal niet opgemerkt. Maar al te vaak krijgen deze vrouwen ten onrechte de diagnose van een psychische aandoening en blijft hun letsel onbehandeld.'

Schommelingen in de hormoonspiegel hebben een duidelijke invloed op de manier waarop het lichaam van vrouwen op trauma reageert, 'en de belasting die zwangerschap en de menopauze op het lichaam uitoefenen, is ook van cruciaal belang om te begrijpen hoe bepaalde aandoeningen kunnen worden voorkomen', voegt Erin toe. Zijn deze ongelooflijke en voortdurende veranderingen niet juist ideaal voor wetenschappers die de dynamische aard van het menselijk lichaam willen doorgronden? Hoe reageren we in de loop van de tijd en onder verschillende omstandigheden? Het zou volkomen logisch zijn te begrijpen wat verandering teweegbrengt en hoe het lichaam zich aanpast of juist achteruitgaat. Op deze manier kunnen krachtige voorspellingsmodellen worden ontwikkeld en kunnen die gegevens worden gebruikt om de behandeling voor iedereen te optimaliseren. 'Als we dit niet eens voor 50% van de bevolking kunnen realiseren, hoe kunnen we dan op individueel niveau gepersonaliseerde geneeskunde bieden?', vraagt Erin zich af. 'Slaan we hier niet een belangrijke stap over?'

Natuurlijk is er nog een ander argument: als we op de lange termijn echt klinische aandacht besteden aan het vrouwelijk lichaam, levert dat aanzienlijke maatschappelijke en financiële voordelen op. Simpel gezegd: door risico’s te voorkomen die een zware wissel trekken op mensen, hun gezinnen, artsen, ziekenhuizen en andere zorgverleners, ontstaat er een gezondere en productievere bevolking. 'Dit gaat niet alleen om geneeskunde', aldus Erin. 'Dit gaat om onze gemeenschappen, de samenleving als geheel en zelfs onze economieën.'

In een tijd waarin de gezondheid van de hersenen wereldwijd een internationale prioriteit wordt en de WHO meldt dat 'de gezondheidsachterstand bij vrouwen ertoe leidt dat vrouwen 25% meer van hun leven in slechte gezondheid of met een beperking doorbrengen dan bij mannen het geval is', is de urgentie zeer reëel. Erin staat zeker niet alleen als ze benadrukt dat het aanpakken van deze ongelijkheden inspanningen op wereldwijde schaal vereist. Het begint, zegt ze, met 'naar vrouwen luisteren en hun stem in leidinggevende functies in de gezondheidszorg versterken'. Want als we vooruitgang willen boeken op weg naar een wereld met echt rechtvaardige en gepersonaliseerde gezondheidszorg, moeten we ophouden met het ontwerpen van de geneeskunde rond een gemiddelde dat niet bestaat. In plaats daarvan moeten we gaan bouwen op de volledige diversiteit van de menselijke ervaring. 'Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid', voegt ze eraan toe, 'om van koers te veranderen en ervoor te zorgen dat vrouwen uit alle lagen van de bevolking worden betrokken, zodat toekomstige generaties de zorg en medische aandacht krijgen die ze verdienen.'

Meer informatie over het werk van Canon Medical Research Europe.