Marcia Riederer: De wetenschapper die verhalen vertelt, boven en onder de zee

Marcia Riederer leidt het leven dat voor haar bestemd was. Ze omschrijft zichzelf als ‘bioloog van beroep’ (wat enigszins afbreuk doet aan haar masterdiploma in biologische wetenschappen en natuurbeheer) en overdag beoordeelt en rapporteert zij bedreigingen voor inheemse Australische planten en dieren voor de Australische overheid. Department of Energy, Environment and Climate Action (DEECA). Maar ze leidt ook een magisch tweede leven in het water, een plek waar, in haar woorden, "... vanalles kan verschijnen en dingen die er vijf minuten geleden nog waren, plotseling verdwenen zijn."

Het is dit onderwaterleven dat haar wereldwijde bekendheid heeft gebracht als winnaar van de door Canon gesponsorde categorie Fine Art van Ocean Photographer of the Year. De lovende kritieken gaan over een moment dat technisch gezien een buitengewone prestatie was op het gebied van fotografie, maar voor Marcia was het een bijna transcendentale ervaring: oog in oog staan met een dwergvinvis bij het Great Barrier Reef. "Ik heb één foto waarop alleen het oog van de walvis te zien is", voegt ze toe over dezelfde fotosessie. Hij was minder dan twee meter van mij vandaan en zijn oog was zo groot als mijn hoofd. Het was het enige wat ik kon zien. Ik moest de camera even wegleggen omdat ik tranen in mijn ogen had... de verbinding voelde echt. En heel bijzonder."

In Australië, waar Marcia woont en waar haar winnende foto is gemaakt, gelden strenge regels voor het omgaan met walvissen. Je mag ze niet achtervolgen – dus als je dit soort interactie met een walvis hebt, is dat omdat de walvis naar jou toe wil komen. Als bioloog en natuurbeschermer kan zij niet genoeg benadrukken hoe belangrijk dit is in haar fotografie: het vermogen van twee soorten om elkaar op een zachtaardige, respectvolle en nieuwsgierige manier te ontmoeten, maakt de ervaring nog betoverender en spreekt veel meer tot de verbeelding van het publiek.

Ze begon met fotograferen toen ze aan de universiteit studeerde in haar geboorteland Brazilië. Ze leende de oude filmcamera van haar vader en gebruikte die om mensen de plekken te laten zien die haar zo dierbaar waren. Na haar afstuderen had ze korte tijd een baan die bijna een voorbode was van wat ze nu doet. Ik moest identiteitsfoto's van dolfijnen maken. Die hebben een vin op hun rug met markeringen, en die kun je soms gebruiken om ze te identificeren", legt ze uit. "Daarom maakte ik voor een database foto's van dolfijnen die uit het water sprongen."

Toen werd haar zoon geboren en richtte Marcia haar lens op hem; ze wilde geen moment missen. "Ik vind het geweldig dat ik zoveel foto's van deze periode heb", glimlacht ze opnieuw. "En ook al wist ik dat toen nog niet, het vastleggen van de groei van mijn zoon was enorm belangrijk voor mijn ontwikkeling als fotograaf." Het was echter hun verhuizing naar Australië in 2008 die haar ertoe aanzette om fotografie serieuzer te nemen en deze niet alleen te gebruiken in haar werk voor DEECA, waarbij ze flora en fauna vastlegde, maar ook voor de aangrijpende taak om aandacht te vragen voor bedreigde diersoorten of om de gevolgen van rampen te documenteren, zoals de achteruitgang van leefgebieden en de impact van bosbranden op koala's.

Verassend genoeg combineerde zij echter pas in 2018 haar passie voor fotografie met haar hobby om te duiken. Samen met een onverwachte ontdekking openden die twee activiteiten een deur naar een wereld zowel boven als onder water die haar leven heeft veranderd. "Duiken was voor mij altijd alleen iets voor op vakantie, omdat ik in Melbourne woon", legt ze uit. "Onze stad heeft een grote baai, maar van buitenaf bezien is die niet erg indrukwekkend. Op een dag keken een vriend en ik samen naar een documentaire over duiken in de baai. We keken elkaar aan en zeiden: "Waarom doen we dat niet elk weekend?" Wat ze toen leerden, veranderde Marcia's leven.

Niet alleen was er een ongelooflijk onderwaterlandschap te ontdekken, vrijwel voor haar deur, maar ook een gemeenschap van duikers, natuurbeschermers en fotografen – mensen die dezelfde passie deelden als zij. "Er zijn veel pieren, allemaal met hun eigen kenmerken", legt ze uit. "Op sommige plekken kun je zeenaaktslakken zien en een soort zeepaardje dat zeedraak wordt genoemd, ze lijken echt op een draak, die er geweldig uitzien en zijwaarts zwemmen. Maar als je met een boot de baai verlaat, is er zoveel meer te ontdekken." 

Met de steun van haar zoon, partner (die ook een fervent fotograaf is), vrienden en familie begon ze steeds meer tijd door te brengen aan (en in) de baai. "Wij noemen het onze 'oceaanfamilie'", zegt ze breeduit glimlachend. "We leren van elkaar en vormen groepjes, want als je iemand meeneemt die geen foto's maakt, kan die het erg saai vinden. Ze willen graag rondkijken, maar fotografen bewegen zich niet zoveel. "Een duikvriendin die geen fotograaf is, vertelde ooit aan Marcia dat die geen buddy nodig had, 'want je camera is je buddy'. "Ja", zei ze. "Dat is eigenlijk wel zo."

Haar social media laten dat ook duidelijk zien. Die staan vol met prachtige foto's van schildpadden, zeehonden, kwallen en kleine, buitenaardse zeedieren, elk voorzien van fascinerende feiten. Ze hoopt dat dit haar publiek in contact brengt met haar beleving van de oceaan en het belangrijke werk dat ze elke dag verricht. "Het klinkt misschien vreemd, maar als ik in het water stap, voelt het alsof ik thuiskom", zegt ze met een glimlach op haar gezicht. Deze genegenheid wil zij met iedereen delen via de foto's die zij maakt, in de hoop dat dit het gedrag van mensen zal veranderen.

"Als we ons niet verbonden voelen, voelen we ons niet verantwoordelijk voor wat we doen." Daarom heb ik deze foto geselecteerd om in te zenden voor Ocean Photographer of the Year, omdat wij [zij en de walvis] elkaar recht aankijken en op dat moment werden onze werelden met elkaar verbonden. Hopelijk zullen mensen die het mooi vinden, overwegen om één ding in hun leven te veranderen als ze willen dat de natuur en onze oceanen beter worden."

Lees meer over hoe onze technologie het behoud van de oceanen ondersteunt en experts helpt koraalriffen te herstellen.