Een lens vol maanstof: een kijkje in de geheime wereld van astronauten

Heb je ooit vol verwondering naar de sterren gekeken en je voorgesteld dat je in een raket naar de maan zou vliegen? Als dat zo is, ben je in het allerbeste gezelschap. "Ik ben al sinds mijn kindertijd helemaal gek op de ruimte", geeft Canon-ambassadeur Paolo Verzone toe. "Ik heb alle spaceshuttlemissies op tv gezien." Maar de kleine Paolo had nooit kunnen bedenken dat hij op een dag achter de schermen mee zou mogen kijken bij een missie die de verbeelding van de hele wereld had geprikkeld.

Maar dit soort ongelooflijke projecten komen niet zomaar uit de lucht vallen. Voor Paolo en zijn vaste medewerker, filmmaker Massimo Nicolaci, ging het er dus om die passie te koesteren en, nou ja, te wachten tot alles op zijn plek viel. "In 2020 waren we in Svalbard, Noorwegen, bezig met een wetenschappelijk project – archeologie en paleontologie", legt hij uit. "En die twee hebben allebei te maken met ruimteverkenning, maar we hadden nog nooit aan een ruimteproject gedacht totdat we over de Artemis-missie van NASA lazen."

Voor wie het nog niet weet: Artemis is een spannend, ambitieus en langetermijnproject om voor het eerst sinds de ‘ruimtewedloop’ van de jaren zestig weer mensen naar de maan te brengen. Het uiteindelijke doel ervan is een permanent basiskamp op de maan op te zetten. Dat is geen sinecure, en daarvoor is een ongelooflijke combinatie nodig van nieuwe technologieën en goed opgeleide astronauten, die tegelijkertijd ook wetenschappers en ingenieurs zijn. En als je denkt dat dit het allerbeste is wat je ooit op foto’s of film zou kunnen vastleggen, dan waren Paolo en Massimo je al ver voor. "Ik stond te springen op mijn stoel!" herinnert Paolo zich. "Ik zei toen dat over vijf of zes jaar alle ogen op Artemis gericht zouden zijn – en ik kreeg gelijk. Dus ging ik er volop tegenaan: ik belde en mailde tijdschriften en riep: ‘Mis deze kans niet!’"

Maar in 2020 begrepen de meesten zijn enthousiasme nog niet. Paolo en Massimo dachten dus dat ze het idee stap voor stap zouden moeten uitwerken, met telkens een klein projectje, totdat het moment zou komen waarop alles zou samenvallen. Het eerste was GEO GERMANY, die hen de opdracht gaf verslag te doen van de rol van het Europees Ruimteagentschap (ESA) bij de bouw van een onderdeel van de Artemis-module, de Europese servicemodule voor Orion – het belangrijkste ruimtevaartuig dat de astronauten zou vervoeren. "Vervolgens werd ik benaderd door Gallerie D’Italia in Turijn, een museum dat alleen werk tentoonstelt dat ze zelf in opdracht hebben gegeven. Ze vroegen me: ‘Heb je een heel, heel ambitieus project?’" En zo gingen ze ermee akkoord dat ze het werk van de ESA zouden vastleggen. Jawel, maar voor Paolo en Massimo ging het meer om de mensen achter de magie van de ruimte.

"Astronauten volgen vijftien jaar training, maar door wie worden ze eigenlijk opgeleid? "Achter elk van hen staan 500 mensen – geologen, wetenschappers, ingenieurs…", legt Paolo uit. "En de machines, de robotica, de technologieën? Wie bouwt die? Iedereen werkt samen om dit voor elkaar te krijgen en het is echt prachtig." Massimo voegt eraan toe: "En deze mensen zijn ervan overtuigd dat dit de volgende stap in de evolutie is om in de ruimte te wonen, op de maan, op Mars. Je hebt echt het gevoel dat ze geschiedenis schrijven, en wij zijn erbij om die magische kant te laten zien."

Maar een bezoek aan de Lofoten, een eilandengroep in Noord-Noorwegen, zorgde voor een totaal onverwachte kijk op deze wereld. "Daar is een plek van 500 vierkante meter, een mysterieus landschap dat op aarde het meest lijkt op maangrond, en daar worden astronauten getraind in geologie", legt Paolo uit. "We vroegen waar we ze konden ontmoeten", herinnert Massimo zich. "En ze stuurden ons de coördinaten. We reden er zo dicht mogelijk naartoe, en daarna moesten we te voet verder en op zoek gaan naar iemand die gekleed was als het Europees Ruimteagentschap!

Het tweetal is zeker geen onbekende met afgelegen en zware omstandigheden, maar een nagebootst maanoppervlak brengt uitdagingen met zich mee die je alleen maar als buitenaards kunt omschrijven. Er was bijvoorbeeld maanstof. "Dat heet regoliet", legt Paolo uit. "Daarom moesten we onze camera’s met plastic tape afplakken, anders zou het stof erin komen. Dit betekende dat we de instellingen niet konden aanpassen en zelfs niet door de zoeker konden kijken. Maar dat is juist zo magisch, want je moet op je gevoel afgaan – je zesde zintuig volgen – en hopen dat er iets heel interessants te zien is als je terugkomt van het maanoppervlak."

Tegelijkertijd vlogen ze door heel Europa naar verschillende technologiecentra van de ESA, om ter plekke mee te maken hoe allerlei soorten robotica voor ruimteverkenning (waaronder de beroemde maanrovers) werd ontwikkeld, en om te zien hoe mensen met die machines omgingen. Voor Paolo en Massimo was het heel belangrijk dat ze de astronauten op een natuurlijke manier konden laten zien terwijl die echt aan het werk waren, en om een beeld te geven van wie zij werkelijk zijn. "Het zijn de meest bescheiden mensen die ik ooit in mijn leven heb ontmoet", zegt Paolo. "Ze concentreren zich op maar één ding – als ze met je praten, draait alles om jou – en ze bewegen langzaam, haasten zich niet en rennen nooit."

Hij weet dit, want hij stond ook achter de lens bij de inmiddels wereldberoemde foto’s van de bemanning van de Artemis II. "We waren in Noorwegen om de ESA-astronauten te fotograferen toen Time magazine vroeg of ik binnen 48 uur in Houston kon zijn voor een fotoshoot van 45 minuten met hen. En ik zei: ja, natuurlijk! Later kregen we van heel veel mensen berichtjes met de tekst: ‘Nu snappen we wat je aan het doen was!’"

Wat ze ons hebben gegeven (en ons zullen blijven geven – ze zijn al volop bezig met Artemis III) was echt alsof je achter het toneelgordijn gluurde. Alleen zie je dan meer dan alleen artiesten die wachten om op het podium te komen. Het is een uniek kijkje achter de schermen bij de opleiding van een astronaut en een glimp van een wereld, een toekomst en een levenshouding die totaal verschillen van alles wat de meesten van ons ooit zullen meemaken. Het is op zoveel vlakken echt overweldigend, zelfs voor Paolo en Massimo. "De wetenschappers hebben het niet over ras of geslacht; ze kijken naar het grotere geheel. "We zijn de homo sapiens", zegt Paolo. "En een ingenieur van de ESA vertelde me dat ze een 800-jarenplan hebben om de homo sapiens naar een volgende dimensie te brengen."