babies playing outdoors

Zwart-wit fotografie Tips & Tricks

Zwart-witfotografie

Zwart/witfotografie is terug, hoewel het natuurlijk nooit echt helemaal is weggeweest. Vanwaar toch die blijvende populariteit?

Zwart/wit heeft natuurlijk iets nostalgisch; het doet je niet alleen denken aan oude foto's, maar ook aan tv-beelden van vroeger. Maar zwart/witfotografie is ook heel geschikt voor het benadrukken van vorm en toon van het onderwerp. Met zwart/wit kun je vaak een heel krachtige foto maken van een onderwerp dat in kleur juist veel zwakker lijkt.

Om je kennis van zwart/witfotografie uit te breiden gaan we in deze Tips & Tricks in op de volgende onderwerpen:

  • Winterlandschappen
  • Portretten
  • Stadsgezichten
  • Nachtfotografie
  • Filters gebruiken
  • 'Kijken' in zwart-wit
  • RAW- en JPEG-afbeeldingen maken

Winterlandschappen

Winterlandschappen lenen zich bij uitstek voor zwart/witfotografie. In dit seizoen bevatten de landschappen vaak heel weinig kleur. Je ziet niet het levendige groen of de vele rode en gele bloemen. Een sneeuwlandschap is op zich al bijna volledig zwart/wit. Je kunt je dan concentreren op de vormen van de kale bomen, stenen muren en gebouwen. Sleutelelementen van foto's zijn daarbij compositie en contrast

De regel van derden is vooral handig bij zwart/witfotografie, omdat er weinig kleur is die het oog afleidt. Stel je een raster voor dat over de zoeker van de camera is gelegd: twee verticale lijnen en twee horizontale lijnen, waardoor je over vier kruispunten beschikt. Zorg ervoor dat het hoofdonderwerp op een van deze kruispunten valt. Dan heb je een sterke compositie.

Een ander hulpmiddel voor composities is kleiner wordend perspectief. Dit effect wordt zichtbaar als je een foto maakt van een weg of een spoorlijn die voor je uit, richting de horizon verdwijnt. De lijnen van de weg of het spoor lijken te gaan samenvallen, ondanks dat we weten dat deze gelijk blijven lopen. Het oog valt echter op de lijnen en wordt de foto 'binnengetrokken'.

Zwart/wit gebruiken

Bepaalde situaties zijn ideaal voor zwart/witafbeeldingen. Hieronder vind je een paar voorbeelden.

Portretten

Zwart/witfoto's werken heel goed voor portretten. Dat komt gedeeltelijk doordat veel van de beroemdste portretten van de afgelopen honderd jaar zijn gemaakt in zwart/wit en we deze stijl goed kennen. Maar het komt ook doordat de kleur wordt weggelaten en zo karakter en persoonlijkheid overblijven. Het toevoegen van zijbelichting is heel goed, omdat zo sterk contrast ontstaat tussen lichte delen en schaduw.


Stadsgezichten

Architectuurfoto's worden vaak in zwart-wit gemaakt om de vormen van gebouwen te benadrukken. Het vergrote contrast dat zo mogelijk is tussen zwart en wit versus kleur past heel goed bij het onderwerp. De foto's worden vaak 's morgens vroeg gemaakt, omdat er dan minder verkeer is en er weinig mensen op straat zijn, maar ook om te profiteren van het licht van de zon die laag aan de hemel staat. Dit soort licht werpt lange schaduwen en kan mooi structuren blootleggen als het op ruwe stenen of op beton valt. Een andere aspect is de eenvoud en het scherpe contrast dat je met zwart/wit voor dergelijke foto's verkrijgt.

Nachtfotografie

Nachtfotografie moet je zeker in zwart-wit én in kleur proberen. De gele gloed van straatlantaarns kan een onderwerp een grote levendigheid geven. Structuren en patronen in een onderwerp zijn daarentegen weer beter zichtbaar in zwart/witfoto's.

Het belang van kleur

Bij zwart/witfotografie op film worden vaak filters gebruikt om de tonen van een foto te veranderen. Door gele en rode filters wordt bijvoorbeeld het blauwe licht geabsorbeerd, waardoor een blauwe lucht donkerder lijkt op een foto.

Filters gebruiken

De opname wordt zo niet alleen dramatischer, maar heeft ook een groter contrast tussen eventuele witte wolken en de hemel. Aan alle EOS-camera's en enkele PowerShot-modellen, zoals de PowerShot G1 X III, kun je een filter toevoegen. Er is echter ook een filtereffect beschikbaar bij de Beeldstijl-instellingen van digitale Canon EOS-camera's. Je kunt geel, rood, oranje of groen selecteren om de monochrome tonen te veranderen en het effect van filters te simuleren. Raadpleeg de instructiehandleiding van de camera voor meer informatie.

'Kijken' in zwart/wit

Je hoeft geen foto's te maken in zwart-wit. Je kunt ook gewoon kleurenfoto's maken, hiervan een kopie maken en deze converteren naar zwart-wit zodra je het bestand hebt gedownload naar je computer. Houd er wel rekening mee dat een opname die er mooi uitziet in kleur, wellicht niet werkt in zwart/wit en omgekeerd.

Rode bloemen steken bijvoorbeeld fraai af tegen een groene achtergrond als deze in kleur worden gemaakt. Maar maak de opname in zwart/wit en je merkt al gauw dat het rood en groen beide worden omgezet in een sterk met elkaar vergelijkbaar grijs.

Met een beetje ervaring kun je al snel in 'zwart/wit' kijken, maar je kunt het leerproces versnellen. In het algemeen zal blijken dat voor zwart/witfoto's meer contrast is vereist dan voor hetzelfde onderwerp in kleur. Maak twee opnamen van hetzelfde onderwerp: één in kleur en één in zwart/wit. Vergelijk de foto's vervolgens op het LCD-scherm van je camera.

RAW- en JPEG-afbeeldingen maken

Je kunt afbeeldingen in verschillende indelingen opslaan. De keuze voor een indeling is afhankelijk van wat je met de foto wilt doen.

Bij nachtfotografie is het aan te raden om in RAW te fotograferen. Hiermee heb je in vergelijking met JPEG-bestanden meer ruimte om het beeld achteraf in de Digital Photo Professional-software (DPP) van Canon aan te passen. Bovendien kun je dan Long Exposure Noise Reduction uitgeschakeld laten en ruisreductie achteraf in DPP toepassen.

De camera verwijdert hiermee een groot deel van de ruis op het moment dat de opname naar de geheugenkaart wordt geschreven. Hierdoor heeft de camera echter wel twee keer zo lang nodig als de daadwerkelijke belichtingstijd. Bij een belichting van twee minuten zal het dus nog eens twee minuten duren voordat de opname op het scherm verschijnt. Gedurende die tijd kun je geen andere foto's maken.

Onderwerpen

Nu je de technieken kent, kunnen we nadenken over de verlichting en onderwerpen.

De korte schemerperiode net nadat de zon is ondergegaan kan zeer effectief zijn. De lucht boven de horizon is dan nog steeds verlicht, ook al is de zon niet meer zichtbaar. Wanneer de zon laag in de lucht hangt, is het licht veel warmer dan wanneer de zon hoog aan de hemel staat. Daardoor zie je vaak zulke prachtige kleuren in de schemer. Iets soortgelijks gebeurt in de ochtendschemer, dus als je onderwerp zich niet in de juiste positie bevindt om van het avondschemerlicht te profiteren, kun je kijken of fotograferen met de zon aan de andere zijde een beter resultaat oplevert.

In steden worden lichten vaak als onderwerp gebruikt. Experimenteer met het fotograferen van neonverlichting en gebouwen in schijnwerpers. Fotografeer met verschillende belichtingen om alle mogelijke resultaten te zien. Direct na een regenbui is het mooi fotograferen, doordat verlichting in de natte straten en in plassen wordt gereflecteerd.

Ook vuurwerk vormt een mooi onderwerp. De standaardprocedure is om een lange sluitertijd in te stellen om zo de lichtsporen en het vuurwerk zelf mooi te kunnen vastleggen. Zet de camera op handmatige belichting (M-modus) en stel een diafragma tussen f/8 en f/16 en een sluitertijd van tussen de 5 en 10 seconden in. De sluitertijd hangt grotendeels af van de frequentie waarmee het vuurwerk ontploft.

Hoewel het mogelijk is dat de camera automatisch scherpstelt, zal deze er in het donker toch vaak moeite mee hebben. Het is daarom het beste om het objectief op handmatige scherpstelling (MF) te zetten en scherp te stellen op iets op dezelfde afstand als het vuurwerk.

Met alle digitale camera's van Canon kun je JPEG-bestanden maken. Deze worden in de camera verwerkt, waarbij ongewenste afbeeldingsgegevens worden verwijderd. Je kunt een JPEG-bestand openen met de software die bij je Canon camera is geleverd, en wijzigingen aanbrengen. Bijvoorbeeld het converteren van een kleurenbestand in een zwart/witbestand. Maar je werkt niet met alle gegevens, en dat betekent dat je beperkt bent in het aantal wijzigingen dat je kunt aanbrengen.

Als je graag aan foto's werkt nadat je deze van je camera hebt gedownload, is het aan te raden om RAW-bestanden te maken. Met alle EOS-camera's en bepaalde PowerShot-modellen kun je RAW-opnamen maken. Hierdoor blijven alle gegevens behouden die door de camera zijn vastgelegd, zodat je over meer opties beschikt voor het aanpassen van de foto. Je kunt een rood, geel of groen filtereffect toepassen om het contrast te verhogen of zelfs een sepia, blauwe of paarse tint toevoegen.