Met Virtual Reality word je door het rif omringd – en dringt het tot in je binnenste door.

"Wetenschappers krijgen vaak te horen dat ze niet te emotioneel moeten worden, want ons werk draait om cijfers. Maar voor een koraalrifwetenschapper dat is bijna onmogelijk." En soms, heel soms, is emotie precies wat er nodig is om het verschil te kunnen maken. Voor Voor cinematograaf Madeline St Clair is het essentieel deze gevoelens in haar werk te verwerken. Haar doel is om het hart van die mensen te veroveren die het verdwijnen van koraalriffen zien als iets dat zich gewoon ergens anders afspeelt.

Maar zelfs dan beseft ze dat het wel bijzonder is om die uitgestrekte, prachtige landschappen op het scherm te zien, maar dat het iets heel anders is om hun kleuren, beweging en leven met eigen ogen te ervaren. Het is dus net zo moeilijk, zo niet nog moeilijker, om dat intense gevoel van verbijstering en verlies over te brengen als je voor het eerst een verwoest, aangetast rif ziet. "Het is ontzettend moeilijk mensen vanuit hun eigen huis mee te nemen naar deze onderwaterwereld, en ze zowel de schoonheid van dit ecosysteem te laten voelen als de urgentie van het dreigende verlies ervan", zegt ze. "Daarom heb ik de kans om de koraalriffen van de Seychellen in Virtual Reality te filmen met beide handen aangegrepen."

Maar er moest heel wat gebeuren lang voordat de eerste opname werd gemaakt. "We moesten een aangetast rif en een gezond rif vinden, zodat we het verschil konden laten zien", legt Madeline uit. "We werkten samen met Nature Seychelles om dit te doen en vonden een klein maar ongelooflijk mooi stukje koraal: heel veel verschillende soorten, volledig ongerept." Maar deze perfectie had een keerzijde. "Er was een enorme hoeveelheid van wat we deining noemen, waar het water heen en weer beweegt", legt ze uit. "Dit gebeurt vaak op plekken waar de golven tegen de kust aan beuken, en dat is geweldig voor het koraal – daarom was het er zo gezond – maar niet om te filmen. Vooral niet in Virtual Reality, want daarvoor is stabiliteit nodig." Dus ging de zoektocht verder naar een andere plek met ongerept koraal, maar met minder deining.

Ze konden geen geschikte plek vinden.

"Het was niet moeilijk om aangetaste plekken te vinden, die waren er overal. Sommige waren overwoekerd door algen – de volgende fase in de teloorgang van een koraalrifecosysteem – andere waren tot puin vervallen. "Het was heel moeilijk, heel emotioneel." Dus gingen ze terug naar de plek waar het allemaal begon. Het was hun enige kans. 

Toen Kate Craggs van Coral Spawning International begon met het maken van fotogrammetrische opnames van de riffen bij de Seychellen, ontdekte ze al snel dat onder water werken met de camera een hele ervaring is. Ten eerste vergt het heel wat voorbereiding. Alleen door de uitrusting continu te controleren, weet je zeker dat de camera 100% waterdicht is (zelfs een klein lekje in de onderwaterbehuizing kan rampzalige gevolgen hebben). Ten tweede moet de camera goed in het water blijven liggen. "Het laatste wat je wilt, is dat de camera een beetje zinkt of te veel drijft; je wilt dat de camera mooi neutraal in het water ligt, zodat je niet omhoog of omlaag wordt getrokken", legt Madeline uit. Dit gebeurt allemaal in een zwembad, ruim voordat je de zee opgaat.

Vervolgens is het een kwestie van positionering. "Het algemene uitgangspunt bij Virtual Reality is dat je op ooghoogte filmt. "Maar bij scubaduiken lig je horizontaal, dus dat gaat niet werken", zegt ze. We hebben een paar dagen besteed aan het nauwgezet testen van elke mogelijke positie onder water. De waterdichte behuizing van de camera werd steeds weer verwijderd, opnieuw aangebracht en met een pomp onder druk gezet, zodat we de beelden telkens weer konden bekijken. Tel daar nog het voortdurende aan- en uittrekken van de duikuitrusting bij op voor Madeline en haar veiligheidsduiker Sophie, en elke test duurde uren. "We moesten de perfecte plek vinden voor een meeslepende ervaring met het koraal, terwijl we toch wat afstand moesten houden voor de juiste scherpstelling en scherptediepte."

En omdat er geen andere ongerepte locaties waren, was de druk groot. Door de enorme deining werden ze heen en weer, en vooruit en achteruit geslingerd, terwijl ze probeerden te filmen. Het kostte ze alle moeite om de beelden zo stabiel mogelijk te houden, zodat het de kijkers niet zou gaan duizelen, maar op een gegeven moment werd de stroming zo sterk dat er "een beetje slimme techniek" nodig was. "We bevestigden gewichten aan het statief, en ook een drijflichaam om de zware opstelling gemakkelijker naar de zeebodem te kunnen loodsen. Daarna hebben we de camera en de VR-lens erop gezet, zodat we wat beelden konden maken zonder de deining."

Door de ongelooflijke kracht van het water was deze ogenschijnlijk eenvoudige klus een enorme gezamenlijke inspanning – Madeline, Sophie en een team van Nature Seychelles werkten vijftien meter onder water samen om de stroming te trotseren en het statief op de oceaanbodem te bevestigen. "De bodem was zanderig en onstabiel, alles golfde heen en weer en we werden allemaal heen en weer geslingerd. Maar de resultaten waren het waard." 

Het was een fotosessie waardoor iedereen tot het uiterste moest gaan. "We zaten vol adrenaline, omdat we wisten dat het goed ging, maar aan het eind van elke dag was iedereen emotioneel en fysiek uitgeput. We zijn meerdere keren het water in en uit gegaan, met alles wat daarbij komt kijken. "Na het duiken moesten we al onze uitrusting voorbereiden en de beelden overzetten, zodat we die konden bekijken en er lering uit konden trekken voor de opnames van de volgende dag." Elke dag begon dus om 5 uur ’s ochtends, om de deining voor te zijn, en eindigde laat in de avond.

"Maar dit is de droom: mensen kennis laten maken met koraalriffen", zegt Madeline. "Er is een gezegde dat luidt: ‘Je beschermt wat je liefhebt, maar wat je niet kent kun je niet liefhebben’. Ik hoop dus dat mensen die deze VR-documentaire bekijken er iets van opsteken, maar ik hoop ook dat ze iets van mijn emotie, mijn liefde en mijn ontzag voor koraalriffen kunnen ervaren en er zelf ook iets van voelen. Urgentie, zeker, maar er is ook hoop."

Volg de voortgang van ons werk met Coral Spawning International en Nature Seychelles hier op BEKIJKEN.